Z ciemności do światła
Ikona i poezja Pieśni Duchowej św. Jana od Krzyża

Opis postaci Świętego i symbolika otoczenia

Oblicze świętego ma piękność człowieka przemienionego przez miłość i odzwierciedla piękność samego Boga. Szerokie i obszerne czoło jest tronem mądrości.  Jan od Krzyża to doktor Kościoła, poeta i teolog. Jego świecące i głębokie oczy są głębią tej kontemplacji, do której dochodzi się przez zagubienie spojrzenia w głębokościach stworzenia. Św. Jan od Krzyża, ojciec reformy karmelitańskiej, stoi w stroju karmelity bosego na tle ciemnej groty, z którą kontrastuje jego biały płaszcz. Ma to swoją wymowę. Nowy człowiek pojmujący mądrość krzyża, kształtuje się na drodze oczyszczeń pośród nocy ciemnej. Żywy płomień miłości, który na ikonie lśni czerwienią i złotem w piersi świętego, jest owocem tej nocy ciemnej. Rozłożone ręce w geście modlitwy wskazują, że był kapłanem, kontemplatykiem i nauczycielem modlitwy. Żyjąc w pokoju Boga swym spojrzeniem i gestem rozłożonych rąk pokój ten przekazuje. Umieszczony natomiast między niebem a ziemią, wydaje się wznosić ku Bogu ruchem autentycznego wniebowzięcia.

Święty swymi stopami dotyka ziemi osadzonej na wodach pierwotnego chaosu. Fale koloru niebieskiego symbolizują drugie stworzenie - chrzest, początek nowego życia realizującego się przez oczyszczenie i zjednoczenie.

Drabina dostrzegana w ciemnej grocie to tajemna drabina kontemplacji pośród nocy. Źródło wypływające z boku groty jest ilustracją słów Jana od Krzyża: znam dobrze źródło co tryska i płynie, choć się dobywa wśród nocy. Obrazuje ono tajemnicę Trójcy Świętej i Eucharystię.

Piękne drzewo po prawej stronie przypomina rajskie drzewo życia, miejsce śmierci Ewy i Adama, ale i zarazem drzewo krzyża, miejsce zaślubin Chrystusa z Kościołem.

Jak we wszystkich ikonach, tak i w tej, postać świętego wpisuje się w tajemnicę samego Boga. Mają ją wyrażać Serafini umieszczeni w części górnej ikony po obu jej stronach. Firmament zaś wyraża szczyt życia mistycznego, a stykające się z nim linie koloru białego, zielonego i czerwonego symbolizują wiarę, nadzieję i miłość - poza którymi nie ma dostępu do Boga.

Obraz Chrystusa ofiarującego Janowi Krzyż, przywodzi na pamięć wydarzenie z Segovii, gdzie Jan wypowiedział słowa: cierpieć i być wzgardzonym. Ponad górą, jak niegdyś nad wodami przed stworzeniem świata, unosi się Duch Święty (por. Rdz 1,2), twórca świętości, by objawiać chwalę Boga.

Dziewica Maryja trzymając w dłoniach szkaplerz karmelitański, wznosi go w geście wstawiennictwa. Odziana jest w szaty królewskiej purpury oznaczającej nieskazitelność i świętość. Chmura, na której stoi Dziewica, swym purpurowym kolorem ma przypominać ognisty rydwan Eliasza, który wznosi cały Kościół ku tajemnicy wiecznej chwały. W centrum świątyni znajduje się kielich na purpurowym obrusie z herbem Karmelu Terezjańskiego i słowami proroka Eliasza: Rozpaliłem się żarliwością o chwalę Pana Zastępów. Siedem lamp stojących na ołtarzu, podobnie jak w Apokalipsie, wyraża ogień Ducha Świętego, który Jan od Krzyża przekazywał przez przykład i modlitwę. Budynek świątyni jest pięknym pałacem z trzema arkadami, które przypominają Alhambrę z Granady i jej ogrody tak bliskie klasztoru Martires, gdzie żył święty. Aby osiągnąć słodycz spotkania z Umiłowanym trzeba zerwać nić. Wyrażają to symbolicznie na wpół uchylone firany w oknach, przez które choć jeszcze niewyraźnie, można już dostrzec chwalę Boga. Niewielkie dzwony dwóch wież ogłaszają śmierć Jana od Krzyża i jego przejście do chwały. Przypominają zarazem, że w chwili tego przejścia klasztorny dzwon w Ubeda zwoływał braci na jutrznię, którą Jan śpiewał już w niebie.